برنامه های واحد سلامت نو جوانان ، جوانان و مدارس :
1- معاینات غربالگری دانش آموزان
- ارزیابی مقدماتی توسط پرسنل بهداشتی ( بهورز / کاردان ، کارشناس ) – مراقب بهداشت ( پایه اول ابتدایی –– اول متوسطه دور اول و دور دوم)
معاینات پزشکی دانش آموزان توسط پزشکان عمومی ( پایه اول ابتدایی – اول متوسطه دور اول و دور دوم)
2- مدارس مروج سلامت
Ø برنامه جامع آموزش سلامت در مدارس
Ø ارائه خدمات بالینی در مدارس
Ø سلامت محیط مدارس
Ø بهبود تغذیه در مدارس
Ø تحرک فیزیکی و فعالیت بدنی در مدارس
Ø ارتقای سلامت کارکنان مدارس
Ø خدمات سلامت روان و مشاوره ای در مدارس
Ø مشارکت والدین و جامعه در برنامه های ارتقای سلامت در مدارس و شبکه داوطلبان سلامت دانش آموزان
3- بیماریابی، بیماریهای واگیر و غیر واگیر شایع در مدارس
4- برنامه واکسیناسیون توام دانش آموزان پایه 16-14 سالگی
5- آموزش سلامت به دانش آموزان – والدین و کارکنان مدرسه ( با توجه به مصوبات هسته آموزش در مدارس و نیاز منطقه ای در هر شهرستان )
6- برنامه شیر مدارس ( مشترک )
7- برنامه تغذیه آهنیار ی دختران ( مشترک )
8- برنامه بهداشت محیط مدارس ( مشترک )
9- پرونده بهداشتی مدارس ( مشترک )
10- سایر برنامه استانی ( انعقاد تفاهم نامه و.... )
چگونگی اجرای برنامه های سلامت نوجوانان جوانان ومدارس
معاینات غربالگری دانش آموزان مقاطع ابتدایی- متوسطه
به دلیل ساختار جمعیتی خاص، قشر عظیمی از جمعیت کشور ما را دانش آموزان تشکیل می دهند. توجه به این مسئله، ابعاد نیازهای فرهنگی و آموزشی را مطرح می نماید که به عنوان وظیفه ملی و شرعی در احقاق حقوق کودکان و نوجوانان، تأمین سلامت دانش آموزان و ابزارهای تکاملی آنان باید مورد توجه خاص قرار گیرد. بی شک دانش آموزان وقتی توانمندی بروز استعداد و نبوغ خدادای خود را خواهند داشت که سالم باشند، و آگاهی از میزان سلامتیشان یکی از گام های مهم در پرورش استعدادهایشان خواهد بود. مسلماً تشخیص به موقع نارسائی های جسمانی و اختلالات روانی- رفتاری آنان از بروز مشکلات بعدی و پیشرفت عوارض جلوگیری می نماید.
مراقبت های سلامتی دانش آموزان تا قبل از تدوین شناسنامه سلامت دانش آموز توسط مربیان و کاردان های بهداشتی و بهورزان در قالب فرم مراقبت های بهداشتی درمانی دانش آموز دختر و پسر و دفتر معاینات دانش آموزی برای دوره ابتدایی و راهنمایی بوده است و در ابتدای ورود به دوره ابتدایی با همکاری سازمان آموزش و پرورش استثنایی تحت عنوان طرح سنجش در پایگاه های سنجش و با فرم مخصوص انجام می شده است.
شناسنامه سلامت دانش آموز که در سال تحصیلی 83- 82 برای اولین بار جهت دانش آموزان بدو ورود به دوره ابتدایی جایگزین فرم مراقبت های بهداشتی درمانی شده است، حاصل بازنگری علمی و کارشناسی فرم های مذکور توسط کمیته علمی و اجرایی مراقبت های سلامتی دانش آموز می باشد. بازنگری مجدد شناسنامه سلامت طی جلسات متعدد کارشناسی توسط اداره سلامت نوجوانان، جوانان و مدارس دفتر سلامت جمعیت، خانواده و مدارس وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با حضور همکاران ادارات تخصصی، مرکز مدیریت شبکه به ویژه اداره گروه برنامه ها و همکاران دفتر سلامت وزارت آموزش و پرورش و سازمان آموزش و پرورش استثنایی انجام گردیده و همچنین پیشنهادات و نظرات کارشناسی دانشگاه های علوم پزشکی کشورنیز در آن ملحوظ و اعمال گردیده است.
مطابق ابلاغیه های موجوددانش آموزان پایه های اول متوسطه نیز بر اساس بسته خدمت سطح یک و دو سالی یکبارموردمعاینات ارزیابی مقدماتی ومعاینات پزشک عمومی قرارگرفته نتایج درشناسنامه سلامت ثبت ودرصورت نیازبه مرحله بالاترارجاع شده ونتیجه ارجاع توسط پرسنل بهداشتی پیگیری ونتیجه درمحل مخصوصی درشناسنامه ثبت می گردد.محل نگهداری شناسنامه درمدرسه می باشدکه طی مکاتبات صورت گرفته به سازمان آموزش وپرورش باوروددانش آموز به مقاطع بعدی می بایست با پرونده تحصیلی منتقل گردد.
ازآنجاکه کلیه معاینات صورت گرفته درارزیابی مقدماتی ومعاینات پزشک عمومی به صورت غربالگری می باشددرنتیجه درشناخت زودرس اختلالات ودرمان به موقع اقدام صورت می گیردودرصورت نیاز به درمان تخصصی درنواموزان بدوورود با هماهنگی انجام شده بصورت سالانه با معاونت درمان وشبکه های بهداشتی درمانی کل استان معاینات مرحله تخصصی نیزانجام می گیرد.
برنامه واکسیناسیون توام
سالها تلقیح واکسن توام به دانش آموزان پایه اول متوسطه با مراجعه تکنسینهای بهداشتی به مدارس انجام می گردید و حدودا از سال تحصیلی 79-78 برنامه واکسیناسیون توام دانش آموزان با همکاری گروه پیشگیری و مبارزه با بیماریها ، سلامت نوجوانان ، جوانان ومدارس و سازمان آموزش و پرورش تلقیح واکسن توام قبل از ثبت نام دانش آموزان در مراکز بهداشتی درمانی انجام می گردد ( یکی از شروط ثبت نام دانش آموزان ارائه کارت واکسن و بایگانی کپی کارت در پرونده دانش آموز توسط مدیر / معاون مدرسه می باشد)به دلیل پوشش صد درصدی در چند ساله اخیر در برنامه جاری در نظر گرفته شده است
بیمار یابی دانش آموزان
شناسایی پدیکلوز سالها به صورت بیماریابی پدیکلوزیس انجام می شده است و از سا ل تحصیلی 78-77 به مدت سه سال (تا سال 80) به صورت طرح مشترک مرکز بهداشت و اداره آموزش و پرورش با هدف تعیین میزان شیوع ابتلا به پدیکلوز سر اجرا شد و در سالهای آتی نیز بتدریج به صورت برنامه کشوری در آمد ه و همچنان بصورت برنامه ادامه در حال اجرا می باشد .
برنامه بهداشت بلوغ
آموزش بهداشت بلوغ سالها بصورت آموزش گروهی در مراکز بهداشتی درمانی و خانه های بهداشت اجرا می گردید از سال 1385 در برنامه استراتژیک اداره سلامت نوجوانان، جوانان و مدارس تدوین و همچنان ادامه دارددر برنامه عملیاتی سالانه( با توجه به تغییر سیستم آموزشی در آموزش و پرورش) آموزش بلوغ دختران پایه ششم ابتدایی و پسران سوم راهنمایی در قسمت برنامه های جاری درنظر گرفته شده است .
v برنامه پیشگیری و کنترل آلودگی به شپش در مدارس ، واکسیناسیون توام دانش آموزان پایه اول متوسطه و برنامه بهداشت بلوغ با نگاهی بر اهداف توسعه هزاره( مبارزه با بیماری ایدز ، مالاریا و سایر بیماریها ) ، برنامه های شورالی عالی سلامت (مبارزه با بیماریهای مسری ) برنامه های چهارم توسعه(قانونی و کمی ) و برنامه استراتژیک اداره سلامت نوجوانان ، جوانان و مدارس نوشته شده است .
برنامه سنجش سلامت دانشجویان :
سنجش سلامت جسمی و رفتاری دانشجویان جدیدالورود به دانشگاه علوم پزشکی از سال 1388 بصورت پایلوت و در حرکتی مشترک فیمابین معاونت های بهداشتی و دانشجویی با هماهنگی معاونت درمان دانشگاه جهت ارجاع دانشجویان مشکوک به اختلال / بیماری آغاز و همچنان برنامه در حال اجرا می باشد
انجام معاینات جسمی دانشجویان بر اساس شناسنامه سلامت دانشجو توسط ارزیاب و پزشک عمومی انجام می گردد و سلامت رفتاری پرسشنامه سلامت روانی تکمیل می گردد .
برنامه بهداشت محیط مدارس ( مشترک )
بررسی وضعیت ایمنی و بهداشت مدرسه بر اساس آیین نامه بهداشت محیط مدرسه که فرمی مشمتل بر 148 سوا ل می باشد توسط پرسنل محترم بهداشت محیط و حرفه ای و بهورزان محترم تکمیل و پگیری میگردد .
پرونده سلامت مدرسه
پرونده سلامت مدرسه مجموعه کاملی است جهت ثبت کلیه فعالیت های بهداشتی و درمانی در مدارس که برای تمام مدارس ابتدایی، راهنمائی و متوسطه تحت پوشش مراکز بهداشتی درمانی (اعم از شهری و روستایی، پایگاه ها و خانه های بهداشت) توسط کارکنان بهداشتی (پزشکان عمومی، کاردان/ کارشناس های بهداشتی اعم از خانواده، محیط، بیماری ها و بهورزان) و مراقبین سلامت مستقر در مدارس، تکمیل می گردد.
این پرونده که با رویکرد مدارس مروج سلامت تدوین شده است شامل شش بخش بوده و کلیه خدمات و فعالیت های اجرا شده در مدرسه به طور مستمر ثبت و نگهداری می شود و از طرف دیگر کلیه فعالیت های پرسنل بهداشتی ذیربط در امر بهداشت مدرسه شامل: هماهنگی و برنامه ریزی، خدمات آموزش و ارتقای سلامت، غربالگری و مراقبت های بهداشتی و درمانی اولیه، معاینات دوره ای و مراقبت های پزشکی، خدمات بهداشتی و درمانی و مدیریت بیماری ها، خدمات بهداشت محیط و ایمنی مدرسه و..... از این طریق پایش می شود.
محتویات پرونده سلامت مدرسه شامل فرم های مخصوصی است که کیفیت برنامه ریزی، مدیریت و اجرای فعالیت های بهداشتی و درمانی در مدرسه را مشخص کرده و در تعقیب و پیگیری آن ها نقش کلیدی دارند. بنابراین آشنایی دقیق با هر کدام از فرم ها و افزایش مهارت لازم در به کارگیری آن ها در روند انجام و ثبت فعالیت ها تاثیر بسیار زیادی در ارتقاء شاخص های بهداشتی و درمانی مدرسه و دانش آموزان خواهد داشت.
فعالیت ها شامل:
- ثبت دقیق مشخصات کلی مدرسه در فرم مربوطه
- استخراج اطلاعات دانش آموزان به تفکیک پایه و جنس و ثبت آن در فرم مربوطه
- هماهنگی و برنامه ریزی فعالیت های سلامت در مدرسه و ثبت آن در فرم های مربوطه
- اجرای برنامه های آموزشی با موضوعات بهداشتی در مدرسه و ثبت فعالیت های آموزشی به عمل آمده در فرم مربوطه
- انجام معاینات غربالگری بدو ورود به مدرسه توسط کارکنان بهداشتی غیر پزشک و ثبت نتایج آن ها در فرم مربوطه
- انجام معاینات پزشکی بدو ورود به مدرسه و معاینات دوره ای و بیماریابی در بین دانش آموزان توسط پزشکان عمومی شاغل در مراکز بهداشتی و ثبت نتایج آن ها در فرم مربوطه
- پیگیری نتایج معاینات غربالگری و معاینات دوره ای دانش آموزان و ثبت روند آن در فرم های مربوطه
- بررسی و مدیریت بیماری های واگیر در مدرسه با همکاری و مشارکت اولیای مدارس و دانش آموزان در طول سال تحصیلی و ثبت روند اقدامات و مداخلات بهداشتی درمانی در مدرسه
- بررسی وضعیت واکسیناسیون و انجام واکسیناسیون دانش آموزان و ثبت نتایج آن در فرم مربوطه
- پیگیری و مراقبت دانش آموزانی که نیاز به مراقبت ویژه دارند و ثبت آن در فرم مربوطه و اطلاع محتوای این فرم به مدیر، معاونین و معلمان
- ثبت و پیگیری موارد حوادث و سوانح در بین دانش آموزان و ثبت کیفیت مراقبت و پیگیری به عمل آمده در خصوص حوادث اتفاق افتاده در فرم مربوطه
- ثبت موارد فوت و علت فوت دانش آموزان مدرسه در فرم مربوطه
- بازدید، بررسی، تعیین وضعیت ایمنی و بهداشت مدرسه و پیگیری بهسازی عوامل محیطی موثر بر سلامت دانش آموزان و ثبت نتایج آن در فرم های مربوطه (فرم وضعیت ایمنی و بهداشت مدرسه، فرم پیگیری فعالیت های وضعیت ایمنی و بهداشت مدرسه)
در مناطق شهری:
یک نسخه از این پرونده در مرکز بهداشتی درمانی که مدرسه تحت پوشش آن می باشد و یک نسخه (نسخه الکترونیکی یا نسخه کتابی که توسط آموزش و پرورش تهیه خواهد شد) در مدرسه نگهداری می شود و تمام فعالیت هایی که در مدرسه انجام می شود و کلیه اطلاعات، پس از هماهنگی با مسئولین مدرسه مطابق با دستورالعمل توسط مراقب بهداشتی یا رابط مدرسه یا توسط پرسنل مرکز بهداشتی که مدرسه را تحت پوشش دارد در پرونده سلامت مدرسه و در قسمت مربوطه ثبت می گردد. در مدارس شهری کلیه فعالیت های پیش بینی شده در پرونده سلامت مدرسه، توسط کارکنان بهداشتی و با مشارکت روسا و پزشکان مراکز بهداشتی درمانی شهری ومدیرا ن مدارس و مراقبین سلامت/رابطین سلامت مدرسه برنامه ریزی، سازماندهی، اجرا و پیگیری می شود.
در مناطق روستایی:
در مناطق روستایی نیز یک نسخه از این پرونده در خانه بهداشت که مدرسه تحت پوشش آن می باشد و یک نسخه (نسخه الکترونیکی یا نسخه کتابی که توسط آموزش و پرورش تهیه خواهد شد) در مدرسه نگهداری می شود و تمام فعالیت هایی که در مدرسه انجام می شود و کلیه اطلاعات، پس از هماهنگی با مسئولین مدرسه مطابق با دستورالعمل توسط مراقب بهداشتی یا رابط مدرسه در پرونده سلامت مدرسه و در قسمت مربوطه ثبت می گردد. در مدارس روستایی نیز کلیه فعالیت های پیش بینی شده در پرونده سلامت، توسط بهورزان و با مشارکت روسا و پزشکان مراکز بهداشتی درمانی روستایی و مربیان خانه های بهداشت شهری و مدیرا ن مدارس و مراقبین سلامت/ رابطین سلامت مدرسه برنامه ریزی، سازماندهی، اجرا و پیگیری می شود.
